بیماری‌های کلیوی در ایران و مراقبت‌های آن(به مناسبت ۲۲ اسفند روز جهانی کلیه)

نویسندگان:

دکتر مهدی اکبرزاده امیردهی¹، سید امیر حسین تقوی سنگدهی²
¹ متخصص مراقبت از زخم، استومی و بی‌اختیاری، دارای مدرک بین‌المللی حرفه‌ای مراقبت از زخم از دانشگاه تورنتو کانادا، دانشگاه تربیت مدرس
² متخصص مراقبت از زخم و استومی، دانشگاه علوم پزشکی ایران

کلیه‌ها؛ اندام‌های خاموش اما حیاتی
کلیه‌ها دو عضو کوچک اما بسیار حیاتی در بدن هستند که وظیفه تصفیه خون، دفع مواد زائد، تنظیم فشار خون، تعادل مایعات و الکترولیت‌ها و تولید برخی هورمون‌های مهم را بر عهده دارند. بسیاری از بیماری‌های کلیوی به‌صورت خاموش و بدون علامت واضح پیشرفت می‌کنند و زمانی تشخیص داده می‌شوند که آسیب قابل‌توجهی به کلیه وارد شده است. به همین دلیل، بیماری‌های کلیوی یکی از چالش‌های مهم سلامت عمومی در جهان محسوب می‌شوند.

وضعیت بیماری‌های کلیوی در جهان
بر اساس گزارش‌های سازمان جهانی بهداشت (WHO)، بیش از ۸۵۰ میلیون نفر در سراسر جهان به نوعی از بیماری‌های کلیوی مبتلا هستند. بیماری مزمن کلیه (CKD) یکی از شایع‌ترین انواع این بیماری‌هاست که در صورت عدم تشخیص و کنترل به‌موقع، می‌تواند به نارسایی کلیه و نیاز به دیالیز یا پیوند منجر شود. افزایش شیوع دیابت، فشار خون بالا، چاقی و سبک زندگی کم‌تحرک از عوامل اصلی رشد بیماری‌های کلیوی در دهه‌های اخیر هستند.

بیماری‌های کلیوی در ایران
در ایران نیز بیماری‌های کلیوی یک مشکل رو به افزایش محسوب می‌شوند. برآوردها نشان می‌دهد حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد از جمعیت بزرگسال کشور درجاتی از بیماری مزمن کلیه را تجربه می‌کنند. دیابت و فشار خون بالا دو علت اصلی نارسایی کلیه در ایران هستند. هر ساله هزاران بیمار جدید به جمع بیماران دیالیزی اضافه می‌شوند که این موضوع علاوه بر فشار اقتصادی، بار روانی و اجتماعی قابل‌توجهی برای بیماران، خانواده‌ها و نظام سلامت ایجاد می‌کند.

بیماری مزمن کلیه،  دشمن پنهان سلامت
بیماری مزمن کلیه به‌تدریج و در طی ماه‌ها یا سال‌ها پیشرفت می‌کند. در مراحل اولیه، فرد ممکن است هیچ علامتی نداشته باشد یا علائم خفیفی مانند خستگی، ورم پاها، کاهش اشتها یا تغییر در ادرار را تجربه کند. با پیشرفت بیماری، تجمع سموم در بدن می‌تواند باعث کم‌خونی، مشکلات قلبی، اختلالات استخوانی و در نهایت نارسایی کامل کلیه شود.
مراقبت و پیشگیری در بیماری‌های کلیوی شامل موارد زیر است:

• کنترل دقیق قند خون و فشار خون
• مصرف کافی آب و پرهیز از مصرف خودسرانه داروها (به‌ویژه مسکن‌ها(
• رژیم غذایی سالم با کاهش نمک و پروتئین اضافی
• انجام آزمایش‌های دوره‌ای ادرار و کراتینین خون
• مراجعه منظم به پزشک در افراد پرخطر (دیابتی‌ها، سالمندان، بیماران قلبی(

دیالیز و پیوند، درمان‌های نجات‌بخش اما پرچالش
در مراحل پیشرفته نارسایی کلیه، دیالیز یا پیوند کلیه تنها راه ادامه حیات بیمار است. دیالیز اگرچه جان بیمار را نجات می‌دهد، اما با محدودیت‌های جسمی، روانی و اجتماعی همراه است. پیوند کلیه بهترین گزینه درمانی محسوب می‌شود، اما کمبود عضو پیوندی و هزینه‌های درمانی همچنان از چالش‌های اساسی در این حوزه است.
شعار روز جهانی کلیه ۲۰۲۶: کلیه‌های سالم برای همه؛ پیشگیری از امروز، زندگی بهتر در آینده
این شعار بر دو اصل مهم تأکید دارد:
۱. پیشگیری و تشخیص زودهنگام
بخش بزرگی از بیماری‌های کلیوی با اصلاح سبک زندگی و تشخیص زودهنگام قابل پیشگیری یا کنترل هستند. افزایش آگاهی عمومی درباره نقش آزمایش‌های ساده و غربالگری، به‌ویژه در افراد پرخطر، می‌تواند از پیشرفت بیماری جلوگیری کند.
۲. دسترسی عادلانه به مراقبت
دسترسی برابر به خدمات تشخیصی، درمانی، دیالیز و پیوند کلیه حق همه بیماران است. شعار امسال بر کاهش نابرابری‌های درمانی و حمایت از بیماران کلیوی در مناطق کم‌برخوردار تأکید دارد.

جمع‌بندی
بیماری‌های کلیوی اغلب بی‌صدا آغاز می‌شوند، اما پیامدهای سنگینی برای فرد و جامعه دارند. روز جهانی کلیه فرصتی است برای یادآوری این واقعیت که با آگاهی، پیشگیری و مراقبت به‌موقع می‌توان از بسیاری از موارد نارسایی کلیه جلوگیری کرد. مسئولیت حفظ سلامت کلیه‌ها تنها بر عهده پزشکان نیست؛ هر فرد با انتخاب سبک زندگی سالم می‌تواند نقش مهمی در این مسیر ایفا کند.

منابع و مراجع:
سازمان جهانی بهداشت (WHO)
انجمن بین‌المللی نفرولوژی (ISN)
بنیاد امور بیماری‌های خاص ایران
مقالات علمی و گزارش‌های ملی سلامت کلیه

/انتهای پیام

بنیاد امور بیماریهای خاص

@cffsd