پروستات قسمتي از سيستم توليد مثل در مردان مي باشد. در قسمت قدامي ركتوم ( قسمتي كه انتهايي روده بزرگ را به كانال مقعد متصل مي كند ) و زير مثانه قراردارد كه پيش آبراه را احاطه مي كند.در حالت طبيعي سايز آن به اندازه يك گردو مي باشد. با افزايش سايز پروستات پيش آبراه تحت فشار قرارگرفته و به دنبال اين اتفاق جريان ادرار از مثانه به سمت آلت تناسلي كاهش يافته و يا متوقف خواهد شد.
پروستات در واقع يك غده برون ريز است و قسمتي از مايع مني را توليد مي كندكه در زمان انزال، مايع مني به حمل اسپرم ها از بيضه ها كمك مي كند. رشد پروستات تحت تاثير هورمون مردانه كه منبع اصلي ترشح آن بيضه ها هستند و تستوسترون ناميده مي شود؛ مي باشد.
همچنين در قسمت فوقاني هر كليه غده اي وجود دارد به نام آدرنال ( غدد فوق كليوي ) كه قادر است به مقدار اندك هورمون تستوسترون را ترشح كند.
شروع بدخيمي از سلول ها مي باشد، واحدي كه بافت ها را ايجاد مي كنند و بافت ها اعضاي بدن را تشكيل مي دهند.
به طور طبيعي سلول ها قادر به رشد و تقسيم نمي باشند تا سلول هاي جديدي را كه بدن به آن ها نياز دارد بسازند. زماني كه اين سلول هاي طبيعي پير شده يا آسيب مي بينند از بين رفته و سلول هاي جديد جايگزين مي شوند.
در بعضي مواقع اين روند به صورت غيرطبيعي اتفاق مي افتد به اين معني كه تقسيم سلولي زماني اتفاق مي افتد كه سلول هاي پير و يا آسيب ديده از بين نرفته و بدن به آن ها احتياج ندارد. تجمع اين سلول هاي اضافي غالباً توده بافتي كه تورمور ناميده مي شود را ايجاد مي كند.
رشد غيرطبيعي پروستات مي تواند خوش خيم باشد كه سرطان محسوب نمي شود و يا بدخيم باشد كه سرطان ناميده مي شود.
رشد خوش خيم پروستات (BPH):
BPH رشد خوش خيم سلول هاي پروستات است. اين افزايش سايز در پروستات سرطان محسوب نمي شود ولي باعث ايجاد تنگي درمسير پيش آبراه مي شود. به دنبال اين اتفاق جريان طبيعي ادرار از مثانه به آلت تناسلي مختل مي شود. BPH بيماري بسيار شايعي مي باشد. رشد خوش خيم پروستات يا BPH به اندازه رشد بدخيم آن مضر نمي باشد.

رشد خوش خيم پروستان مانند BPH :
1- به ندرت زندگي بيمار را به خطر مي اندازد.
2- قابل برداشت است و شايد هيچ گاه بيماري عود نكند.
3- به بافت هاي اطراف حمله نمي كند.
4- در قسمت هاي ديگر بدن پخش نمي شود.
براساس آمار ارایه شده توسط اداره سرطان وزارت بهداشت و درمان پزشكي، آمار سرطان پروسات تا سال 1386 در ايران 3180 نفر بوده است كه بالاترين گروه سني مبتلا در رده سني84- 80 سال و به طور متوسط در رده سني 84- 50 قرار داشتند.
رشد بدخيم پروستات :
1- امكان دارد زندگي فرد را به مخاطره اندازد.
2- غالباً قابل برداشت هستند اما بعضي مواقع عود مي كنند.
3- مي توانند بافت ها و اعضای نزديك به خود را مورد حمله قرار دهند.
4- قابليت پخش شدن در قسمت هاي مختلف بدن را دارند.
سلول هاي سرطاني پروستات مي توانند با جدا شدن از منشای اصلي خود (پروستات مبتلا به سرطان ) و ورود به جريان خون و يا لنف، به قسمت هاي مختلف بدن مهاجرت كرده، با نفوذ و رشد در بافت ها ي ديگر بدن تومورهاي جديدي را ايجاد كنند كه ممكن است به اين بافت ها آسيب رسانند. (پخش شدن سرطان را در بدن متاستاز مي نامند)
عوامل خطر (Risk Factor):
پزشکان و محققین هنوز نمی دانند که دلايل اصلي ابتلا به سرطان پروستات چه مي باشد. به ندرت علت رشد سرطان پروستات در بيماران تشخيص داده می شود.
مطالعات عوامل خطر زير را به عنوان عوامل ايجاد كننده سرطان پروستات نشان داده اند:
1- تاريخچه خانوادگي: وجود سابقه ابتلا به سرطان پروستا ت در پدر، برادر و یا پسر شانس ابتلا را بالاتر مي برد.
2- نژاد: سرطان پروستات در مردان سياه پوست بيش از مردان سفيد پوست ديده شده است و كمتر در مردان آسيايي، اقيانوسيه و هندوهای آمريكا يي و مردان آلاسكايي ديده شده است.
3- تغييرات خاصی كه درخود سلول های غده پروستات ايجاد مي شود: درپروستات بعضي از آقايان سلول هاي غير طبيعي در درون لايه هاي بافت پروستات ( PIN ) وجود دارند كه شانس سرطان پروستات را بالا مي برد. در بررسی بافت غده پروستات از طریق میکروسکوپ؛ این سلول ها کاملاً غیر طبیعی به نظر می رسند.
4- وجود تغييرات ژنتيكي: محققين نواحي خاصي را به روي ژن هاي به خصوصي پيدا كردند كه د رارتباط با ابتلا به سرطان پروستات می باشند. بر اسا س مطالعات اخير، وجود تغييرات ژنتيكي در يك يا بيش از يك ناحيه از اين ژن ها شانس ابتلا به سرطان پروستات را بالا مي برد.
وجود عوامل خطر به آن معني نيست كه فرد حتماً دچار سرطان پروستات مي شود.
محققان به روي اينكه آيا وازكتومي(پروسه جراحي كه با قطع و يا بستن مجرايي كه اسپرم ها را از بيضه ها خارج مي كند ) مي تواند به عنوان يك عامل خطر محسوب شود؛ مطالعات گسترده ای انجام داده اند، اما هيچ گونه افزايش شانس خطر در این افراد گزارش نشده است. همچنين مطالعات زيادي نشان داده است كه شانس ابتلا به سرطان پروستات الزاما با مصرف سيگار، الكل، بيماري هاي مقاربتي، چاقي، كمبود ورزش، يا رژيم غذايي سرشار از چربي حيواني و گوشت افزايش پيدا نمي كند.
محققين همچنين در زمينه پیشگیری از ابتلا به این بیماری مطالعاتي انجام داده اند که به طور مثال در زمينه فواید احتمالي بعضي ویتامین ها و املاح مانند ويتامين E، سلنيم و عصاره ی چاي سبز و مواردي ديگر به نتایجی دست یافته اند.
نشانه ها (SYMPTOMS):
براي افرادي كه مبتلا به سرطان پروسات هستند و دچار مشكلات خاصي شده اند نشانه ها ي زير وجود دارد:
• مشكلات ادراري:
1- بيمار قادر به دفع ادرار نمي باشد.
2- براي شروع و اتمام ادرار، اين بيماران مشكل دارند.
3- تمايل به ادرار كردن مكرر مخصوصاً در هنگام شب دارند.
4- جريان خروج ادرار در اين بيماران بسیارضعيف است.
5- جريان ادرار در اين بيماران قطع و وصل مي شوند.
6- احساس درد و سوزش در هنگام ادرار كردن دارند.
• اين بيماران در نعوظ مشكل دارند.
• وجود خون در مني و يا ادرار
• اين بيماران غالباً احساس درد در ناحيه كمر، لگن و يا قسمت فوقاني ران ها دارند.
بيشتر مواقع اين شكايات به علت ابتلا به سرطان نمي باشد، BPH ، عفونت ها و ساير بيماري ها ممكن است اين شكايات را به دنبال داشته باشند.
تشخيص(DIAGNOSIS):
پزشكان مي توانند قبل از آن كه بيمار از هيچ گونه مشکلی شكايت داشته باشد وي را از جهت ابتلا؛ مورد بررسی بالینی قرار دهند.
در زمان ملاقات با پزشك متخصص؛ سؤالاتي در مورد سوابق بيماري فردي و خانوادگي وي پرسیده می شود، سپس يك معاينه باليني انجام مي دهد و در صورت لزوم يك يا هر دو تست زير را براي بيمار انجام خواهد داد.
1- Digital Rectal Exam
لمس پروستات با انگشت از روي ديواره ركتوم. به اين ترتيب مي توان متوجه وجود نا همواری در سطح و یا تغییر در قوام پروستات شد.
2- تست خون براي آنتي ژن مخصوص پروستاتProstate Specific antigen)PSA ) :
از طريق يك آزمايش ساده خون مي توان سطح PSA را در بدن افراد اندازه گيري كرد. اين آنتي ژن توسط غده پروستات ساخته مي شود. افزايش PSA معمولاً به دنبال BPH يا عفونت پروستات ايجاد مي شود. اما سرطان پروستات نيز امكان دارد باعث افزايش سطح PSA در خون شود.
مثبت شدن انجام معاینه بالینی و تست PSA در كنار هم وجود مشكل را در پروستات نمايان خواهند كرد. اگرچه اين آزمايشات نمي توانند نشان دهند 100% پروستات مبتلا به بدخیمی است يا مشكل كم اهميت تری دارد.
میزان PSA و یا معاینه بالینی غیرطبیعی پزشک معالج را وا می دارد آزمايش ها ديگري را برای تشخيص نهايي درخواست كند. به طور مثال؛ آزمايش ادرار برای وجود خون و يا عفونت در ادرار، سونوگرافي از طريق ركتوم، نمونه برداري از بافت پروستات( با استفاده از سوزن هاي مخصوص از طريق ركتوم) پزشك متخصص پاتولوژي از طريق ميكروسكوپ بافت مورد نظر را مورد مطالعه قرار مي دهد. اگر در نمونه گرفته شده بدخیمی گزارش نشد بيمار بايد تحت معاینات دوره ای قرار بگیرد.
اما اگر بدخیمی ثابت شد؛ نوع تومور و درجه آن باید به اطلاع پزشك برسد. اين درجه بندي نشان مي دهد كه چند درصد از بافت نرمال پروستات دچار بدخیمی شده و با چه سرعتی این سلول ها تمايل به رشد دارند. سلول هاي مبتلا به سرطان با درجه بالا تمايل به رشد بيشتر و پخش شدن در قسمت هاي ديگر بدن را دارند. پس از اثبات وجود سلول ها ی بدخیم و درجه آ ن پزشك معالج بايد بداند كه اين سلول هاي مبتلاء به سرطان تا چه اندازه توسعه يافته اند تا بتوان بهترين روش درمانی را انتخاب كرد.
به همين علت گاهي بعضي بيماران؛ نيازمند به انجام روش هاي پاراكيلينيكي دیگر كه تصويري از تمام بدن را نشان مي دهند؛ می باشند. مانند: اسكن استخوان، سي تي اسكن از لگن و ساير قسمت هاي بدن برای مشاهده وضعيت غدد لنفاوي، ام آرآي كه تصاويري از نواحي مختلف داخل بدن را نشان مي دهد و مي تواند اطلاعاتی در این زمینه که آيا سلول هاي مبتلا به سرطان به غدد لنفاوي و يا ساير بافت ها تهاجم كرده اند يا خير. در این نوع روش تصویری از مواد حاجب نیز استفاده مي شود.
درمان (treatment):
الف)پايش بيمار به صورت فعال
در بعضي بيماران كه عوارض جانبي درماني بيش از فواید آن مي باشد؛ پزشك متخصص از اين شيوه استفاده مي كند. به اين صورت كه اگر بنا بر تشخيص وي، سرطان پروستات در مراحل اوليه باشد و به كندي رشد کند، همچنین بيمار نیز مبتلا به بیماری خاص ديگري است؛ مي توان از اين شيوه استفاده کرد كه بيمار از عوارض جانبي جراحي و راديوتراپي( پرتو درماني ) بري مي ماند. شيوه هاي درماني جراحي و راديوتراپي هيچ گونه تضميني براي افزايش بقای بيمار نمي باشند ( در مقايسه با بيماراني كه از اين شيوه ها استفاده نمي كنند. )
در شيوه ی پايش مكرر، پزشك هر 3 تا 6 ماه به مدت يك سال بيمار را مورد معاینه بالینی قرار مي دهد. بعد از يك سال نمونه برداري دوباره و آزمایش PSA اگر يكي از تغييرات شامل: تغيير در رشد سلول ها، افزايش سطح خوني PSA ، نشانه ی علایم بيماري شود و اگر نظر پزشك معالج از ابتدا يكي از شيوه هاي درماني مثل جراحي، راديوتراپي ( پرتودرماني ) باشد ساير شيوه هاي درماني انجام مي گيرد.
ب) جراحي ها:
1- جراحي از راه شكم يا از راه فاصله بين مقعد و بيضه ها
2- برداشتن پروستات از طريق لاپاراسكوپي
3- از طريق كرايو سرجري( در اين شيوه ی جراحي وسيله اي مخصوص را از طريق فاصله مقعد و بيضه ها وارد مي كنند كه قادر است با ايجاد سرماي بسيار شديد ( فريز كردن ) سلول هاي سرطاني را از بين ببرد.
4- برداشتن پروستات از راه پيش آب راه Transurethral Resection of the Prostate : كه اين شيوه در موارد بسيار پيشرفته سرطان انجام مي گيرد.
پ) راديوتراپي ( پرتو درماني ):
اين شيوه گاهي بعد از جراحي و گاه بدون عمل جراحي مورد استفاده قرار مي گيرد که به دو صورت داخلي و يا خارجي انجام مي شود. از عوارض راديو تراپي داخلي مي توان بي اختياري ادرار و از عوارض نوع خارجي از قرمزي پوست، خشكي، درد، از دست دادن مو در ناحيه تناسلی، مشكلات ادراري و دفع مدفوع نام برد. هردو نوع راديوتراپي باعث ناباروري مي شوند.

ج) هورمون درماني:
این روش مي تواند قبل و بعد از پرتو درماني يا به تنهايي انجام گيرد. هورمون مردانه كه تستوسترون ناميده مي شود باعث رشد سلول هاي سرطاني پروستات مي شود. در اين شيوه ی درماني با استفاده از هورمون هاي مخصوص از ترشح اين هورمون جلوگيري مي شود.
د) شيمي درماني:
در مواردي كه سلول هاي سرطاني در بدن منتشر شده اند و يا بيمار به درمان هورموني پاسخ نداده است؛ استفاده مي شود. اين داروها كه از طريق رگ تزريق مي شوند باعث مرگ سلول هاي سرطاني مي شوند.
تغذيه و فعاليت هاي فيزيكي:
تحقيقات نشان داده اند كه بيماران مبتلا به سرطان با فعاليت بدني و داشتن يك رژيم غذايي با كالري كنترل شده انرژي بيشتري خواهند داشت. البته در هر دو زمينه حتماً بايد با متخصصين در زمینه ی اين رشته ها و پزشك معالج مشورت شود.
معمولاً رژيم غذايي پيشنهاد مي شود كه به مقدار فراوان ميوه، سبزيجات، نان سبوس دار، مقدار متوسطي از گوشت و لبنيات و قطع مصرف چربي ها، شكر، الكل و نمك می باشد.
فراموش نکنید هميشه بيمار اين حق را دارد كه قبل از شروع درمان؛ نظر سایر پزشكان را نيز در رابطه با تشخيص نوع بيماري و شيوه درمان بپرسد.

منبع : international institute of cancer

ترجمه: دكتر سميرا ايراني